… अनि बच्चालाई के गर्ने नि ?

विष्णु फडेरा

धन्यवाद दिँदै दुबैजना ओत लाग्यौं ।

साँच्ची हुम्लातिर केटो करिब १७ बर्ष पुग्यो र केटी १४ बर्ष पुग्यो भने आमाबुवालाई चिन्ता हुन्छ । छोराछोरी पढाउनु पर्छ । आफैले केही गरेर खान नसक्यो भने के होला भनेर चिन्ता हुँदैन । चिन्ता हुन्छ त केवल छोरी बढेर ठूली भइसकी । अब बिहे गरेर पठाउन पाए मर्दाखेरि पनि सन्तोक अर्थात आरामले मरिन्थ्यो । हुन त भन्नेले भनेका छन्, सहरमा घरहरु नजिक हुन्छन् तर मन टाढा हुन्छन् तर गाउँमा घरहरु टाढा हुन्छन् तर मन नजिक हुन्छ । तर लाग्छ, यो भनाइ त्यतिखेर स्वाहा हुन्छ, जतिखेर आँखा नजिकको परेलाले आँखा बिझाएर आँसु झार्नुपर्ने बाध्यता आइलाग्छ ।

मैले उसलाई यतिको भूमिका बाँध्न आवश्यक त थिएन तर म चाहन्थें उसलाई भुलाएर केहीबेर भएपनि यादगार समय बनाऊँ । म एसएलसी पास भएपछि मेरो भगवानलाई पनि लागेछ, अब छोरो ठूलो भयो । यसको बिहे गरिदिनु पर्छ । एसएलसीसम्मको पढाई सकाउँदासम्म पनि मायाप्रेम, हाँसिमजाक गर्न नचाहेको मैले बुवाबाट बिहेको कुरा सुन्दा मलाई लाग्यो बुवाले पनि राम्रो जोक सुनाउनु हुँदो रैछ । तर त्यो कुरा जोक थिएन । थियो त केवल समाजले बनाएको बाटो थियो । जुन बाटोमा मेरा आमाबुवा हिँडिसकेका थिए र मलाई अब हिडाउन सिकाउने कोसिसमा थिए ।

यति बोलिसक्दा उसलाई लागेछ, यति सानो उमेरमा कसरी बिहे भएछ ? र सोधिन, कसरी भयो तेरो विवाह ? यो सुनिसकेपछि म खुशी भएँ । शायद बाल्य अवस्थामा चक्लेट दिएपछि खुशी भएको बालक जस्तै । शायद कसैले त मेरो भोगाई बुझ्ने प्रयास गर्दैछ । बुवाले त्यति भनिसकेपछि म हाँसीमात्र रहें । किनकि मसँग कुनै योजना थिएन । कुनै सपना थिएन न कुनै कल्पना नै थियो मेरो लागि बिहे । मैले बुवालाई किन गर्ने बिहे भनेर सोध्न पनि सकिन र हुन्छ गर्छु भन्न पनि सकिन । त्यो अन्धो समाज जसले मेरा बुवा आमालाई अन्धकारको मन्त्र जपाएर अन्धभक्त बनाइसकेको थियो । समय हो, चलिरहन्छ । समय त आफ्नो गतिमा चलिरहेको हो । समयसँग चल्न नसकेर बदलिन्छन् त कोही समयसँगै चल्न सकेर बदलिन्छन् । फरक त्यति हो । मान्छे भन्छन् समय बदलिन्छ । तर म भन्छु, समय बदलिएको होइन स्वभाब बदलिएको हो । एक जोडीले मागी, भागी र लभ विवाहको प्रसङ्ग जाडिन पुग्यो । हुम्लाको प्रचलनमा केटाकेटीले मन पराए घरपरिवारसँग कुुरा भयो । केटी केटाको घर आयो । बिहान हल्ला फैलिन्छ, फलानोले बिहे गरेछ । जिन्दगीको यति ठूलो निर्णय निमेषभरमै स्वाहा भइदिन्छ । तर त्यो विवाहका लागि न कुनै जन्ती चाहिन्छ, न कुनै धुमधाम । न कुनै सिन्दुर पोते नै । मात्र समाजले फलानोको बूढी फलानो भयो भनेर स्वघोषित निर्णय काफी हुन्छ । सिन्दुर पोते र चुरा बोलेर लगाई दिने समाजले भोलिको समस्या देख्दैन । समाजको लागि जोडिदिएको घरबार त्यतिबेला पासो भइदिन्छ, जतिबेला वैवाहिक जोडीलाइ समस्या पर्छ ।

समाजले पहिराइदिएको बिहे नामको माला जब बच्चाबच्ची भएपछि मनमुटावमा पुग्छ, तब समस्याको पहाड खडा भइदिन्छ । हो, यस्तै चलन चलेको छ हुम्लामा । बिहे गरिसकेपछि मन नमिलेरै फाटो आएका घटनाहरुले विकराल स्थिति पैदा गर्छ अनि सामाजिक कुसंस्कारले श्रेय पाउँछ । बिहे भएपछि सन्तान जन्मिसके पनि श्रीमानले अर्को श्रीमती ल्याउँछ । घरमा झगडा हुन्छ । समाजमा आगो लाग्छ अनि अन्धो समाज समाधानको नाममा कचहरि बस्छ । सबैको कुरा सुन्छ अनि निर्णय हुन्छ जारी तिर्ने । अर्काको श्रीमती भगाए बापतको जरिवाना हो जारी । एउटा महिला मान्छेको शरीरको मोलमोलाई हुन्छ । पुरानो श्रीमानतर्फबाट पैसाको बार्गेनिङ हुन्छ । लाग्दैछ महिलालाई पैसासँग साटेर कट्टर ब्यापारी बन्दैछ लोग्ने मान्छे । उतापट्टी पैसा दिन तयार हुन्छ । लाग्दैछ, भोलिको समयमा अर्कैले लग्यो भने मैले पनि बार्गेनिङं गरेर पैसा असुल गरिहाल्छु अहिले जति माग गरिएको छ, दिन्छु । हो, यही भएको छ मेरो अन्धो समाजमा । जारीको नाममा छोरी मान्छेहरु बर्सौदेखि बेचिँदै आइरहेका छन् । तर पनि कानुन न पुगेको छ न कानुनलाई समाजले मानेको छ । छ त केवल अन्धबिश्वासको आफ्नै ठूुलो पहाड । आफ्नै कानुननियम चलाएको मेरो समाजलाई बिहे गराइदिएपछिको यी समस्या आउँछ र झेल्नुपर्छ भन्ने सुइँको समेत पाउँदैन ।

मेरो साजमा एउटै मेरोमात्र कहानी थिएन । बाध्यताले जन्माएको यस्ता कहानी त हजारौंका थिए । जस्तो बाजेको कहानी । हाम्रो पुरुष डोमिनेट समाजमा जहिले पनि महिला पीडित हुने तथ्य त बताउन पर्दैन होला शायद । र, त्यसको फेहरिस्त खुलाएन पनि । तर मलाई मैले भोगेको भन्दा भोग्नुपर्ने समस्या दर्शाउन खोजेको मात्र हुँ । कहानीमा म पीडित हुनु केही ठूलो समस्या होइन तर कहानीमा म कसैको श्रीमान हुँ र कसैको बुवा पनि हुँ । शायद कानुनी रुपममा बिवाह नभएको यो पहिलो घटना हुन सक्छ । मैले ज्यान दिएर माया गरेकी मेरी श्रीमतीले यो मेरो श्रीमान होइन भनी । त्यसपछि मैले यो नै मेरी श्रीमति हो भनेर माया गर्ने आधार भेटिन र थिएन पनि । मैले श्रीमती ठानेकी त्यो नारीको त्यस्तो अभिव्यतिmपछि मैले मेरो श्रीमती मात्र गुमाएको थिइन । ऊसँग मेरा छोराछोरी पनि आफ्ना रहेनन् । जीवन भनेको आशा र मायामा चल्दो रहेछ । पहिला आफ्नो जीवन राम्रो बनाउने भन्ने सोचेर बिताएँ । बिवाहपछि परिवारलाई खुशी बनाउने भनेर परिश्रम गरें । सन्तानको लागि भनेर के के गरिन ? तर अन्ततः मैले जसका लागि भनेर यति गरे उनीहरु नै मेरा थिएनन् । मैले मेरा आफ्नै सन्तानमाथिको स्वामित्व गुमाइसकेको थिएँ । यस्तो लाग्थ्यो, मैले मेरा आँखा र मुटुमाथिको स्वामित्व गुमाएको थिएँ । उनीहरुका लागि भनेर गरेका सबै काम बालुवामा पानी भए । यतिले मात्र मेरो दिल जल्न रोकिनेवाला थिएन । मेरा भाइहरुसँंगको सम्बन्ध आगो र पानीको जस्तै थियो । उनीहरुसँग मैले पैतृक सम्पत्तिको लागि मरिहत्ते गर्नुको कुनै औचित्य थिएन । मेरो शेषपछि मेरो सम्पत्तिलाई सकार्ने कोही पनि थिएन । पैतृक सम्पत्ति र मैले कमाएको सम्पति मेरो भाइलाई जाने अवस्था थियो । मैले यति के भनेको थिँए कि उनले सोधिन्, अनि बच्चालाई के गर्ने नि ?