आज १३० औ अन्तराष्ट्रिय मजदुर दिवस, यसरी सुरु भएको थियो यो दिवस

प्रत्येक वर्ष मे १ मा अन्तराष्ट्रिय मजदुर दिवस विश्वव्यापीरुपमा मनाइदै आएको छ । सोही क्रममा आज परेको १३० औँ अन्तराष्ट्रिय मजदुर दिवस पनि संसारभर विविध कार्यक्रम गरी मनाइदैछ ।

यस दिवसको अवसरमा आज नेपालमा पनि विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरिएको छ । विभिन्न राजनीतिक दल आबद्ध मजदुर संगठनहरूले मजदुर हक अधिकार लक्षित कार्यक्रमहरु गर्दैछन् । एक शताव्दी अघि ८ घण्टा काम, ८ घण्टा आराम र ८ घण्टा मनोरञ्जनका लागि युरोप र अमेरिकाका मजदुरहरूले गरेको संघर्षको सम्झनामा प्रत्येक वर्ष मे १ तारिखमा अन्तराष्ट्रिय मजदुर दिवस मनाइने गरिएको हो ।

१७ औं शताब्दीमा भएको संघर्षले मजदुरहरुले यो अधिकार प्राप्त गरेका थिए । सन् १८९० देखि हरेक वर्ष मे १ मा संसारभर मजदुर दिवस मनाउने गरिएको हो । नेपालमा सन् १९६३ देखि अन्तराष्ट्रिय मजदुर दिवस मनाउन थालिएको हो । यस दिवसको अवसरमा राष्ट्रपति विद्या भण्डारी, उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड, प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेता शेरबहादुर देउवा लगायतले शुभकामना व्यक्त गरेका छन् ।

यसरी सुरु भएको थियो मजदुर दिवस
उन्नाइसौं शताब्दीको उत्तरार्धतिर खास गरी अमेरिकाबाट मजदुरका हक अधिकारका बारेमा चर्चा सुरु भएको थियो । १८६० को दशकभन्दा अगाडिसम्म मजदुरलाई एउटा दास वा पशु सरह व्यवहार गरिन्थ्यो । उनीहरुलाई दैनिक १६ घण्टासम्म काममा लगाइन्थ्यो भने अन्य केही सुविधाहरु हुन्थेन । हजारौं मजदुरहरु कामकै क्रममा मर्ने गर्दथे तर यसबारेमा मालिक वर्ग मुक दर्शक नै बनेर बसेका हुन्थे । तर जब १८६० को दशकतिरबाट यस्ता शोषित पीडित वर्गका मजदुरहरुले एकताको स्वर निकाल्न थाले तब मालिक मजदुर संघर्षको सूत्रपात भयो । यस्तो द्धन्द्ध बढ्दै गए पनि श्रमिकहरुले आप्mनो एकतालाई घटाएनन् बरु झनै बढाउँदै लगे । फलस्वरुप १९८० को दशकमा पुग्दा श्रमिक आन्दोलनले अमेरिकामा निकै सफलता प्राप्त गरिसकेको थियो ।

यसै क्रममा १८८४ मा अमेरिकाकै सिकागो सहरमा संगठित व्यापार तथा श्रमिक महासंघ (जुन पछि अमेरिकी श्रमिक महासंघ बन्न पुग्यो) को राष्ट्रिय सम्मेलन हुन पुग्यो । यस सम्मेलनले १९८६ मे १ बाट कुनै पनि मजदुरलाई दैनिक आठ घण्टाभन्दा बढी काममा लगाउन नपाइने भनी माग ग¥यो । यस सम्मेलनलाई सम्पन्न दिन तथा विश्वमा मजदुर आन्दोलनलाई सफल तुल्याउन हेमार्केट मासार्क, स्यामुअल फिल्डेन आदिको उल्लेख्य योगदान रह्यो । सो सम्मेलनमा करिब २ लाख पचास हजार मजदुरहरुको सहभागिता रहेको थियो ।

जब तोकिएको दिन अर्थात् १८८६ को मे को पहिलो तारिख पनि आयो, त्यस दिन सिकागोका करिब १३ हजार कम्पनीका करिब ३ लाख मजदुरहरु पहिलो मे दिवस मनाउन भनी सडकमा उत्रिए । यसको नेतृत्व अलबर्ट पार्सन, जोहान मास्ट, अगस्ट स्पाइस, लुइस लिङ आदिले गरे ।

त्यसको २ दिनसम्म शान्तिपूर्ण जुलुस सञ्चालन भयो भने मे ३ को दिन सो जुलुसमाथि प्रहरीले दमन ग¥यो तर पनि आन्दोलन रोकिएन र अन्ततः मजदुरहरुलाई दैनिक आठ घण्टाभन्दा काममा लगाउन नपाउने लगायतका माग रहेको सिकागो मजदुर आन्दोलनको माग पूरा भयो ।

पछि क्रमशः अन्य देशहरुमा पनि मे दिवस र मजदुर अधिकारका नाराहरु बढ्दै जान थाल्यो । कालान्तरमा आपूmलाई कम्युनिस्ट भनेर चिनाउने राज्यहरुले मजदुर दिवसलाई आप्mनो भन्ने बनाए । हालसम्म पनि कम्युनिस्ट बाहुल्य रहेको देशहरुमा यस अवसरमा सार्वजनिक बिदा दिइँदै आइएको छ ।