आज आयुर्वेदका प्रवर्तक धन्वन्तरीलाई सम्झने दिन

काठमाडौं । आज धन्वन्तरी दिवस । प्राचिनकालमा कुनै औषधि बनेका थिएनन् । रोग लागेमा वन जंगलमा पाइने जडीबुटीलाई औषधि बनाइन्थ्यो । जडीबुटीको औषधि बनाउने चिकित्सा क्षेत्रका संस्थापक धन्वन्तरीलाई मानिन्छ । उनको सम्झनामा आज धनवन्तरी दिवस मनाउने चलन छ । 

प्राचीन वैदिक चिकित्सा पद्धति मार्फत जडीबुटीका आयुर्वेदका प्रवर्तक धन्वन्तरी उत्पत्नि भएको सम्झनामा दिवस मनाउने चलन छ । आजका दिनलाई आयुर्वेदका चिकित्सकले शुभकार्य शुरु गर्ने अवसरका रुपमा लिन्छन् ।

१९७४ सालमा काठमाडौँको नरदेवीमा आयुर्वेद क्याम्पसको स्थापना भएपछि नेपालमा विधिवत् धन्वन्तरी जयन्ती मनाउन थालिएको थियो । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आङ्गिक क्याम्पसका रुपमा सञ्चालित आयुर्वेद क्याम्पस हाल कीर्तिपुरमा सरेको छ ।

धन्वन्तरीको उत्पत्ति पौराणिक किंवदन्ती समेत जोडिएको छ । देव र असुर मिली नागको नेती र मन्दराचल पर्वतको मदानी बनाई समुद्र मन्थन गर्दा रोग लगोका व्यक्तिको रोग निको बनाउन कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन अमृत कलश लिएर भगवान् धन्वन्तरी उत्पत्ति भएको वैदिक हिन्दूशास्त्रमा उल्लेख छ ।

आयुर्वेद क्षेत्रका २०५६ सालदेखि धन्वन्तरि जयन्तीको दिनलाई आरोग्य दिवसका रुपमा मनाउन थालिएको हो । हातमा वैदिक हिन्दू दर्शनका चार उपवेदमध्येको आयुर्वेदको पुस्तक र प्रकृतिले दिएको औषधिको प्रतीकका रुपमा जडीबुटी लिएका धन्वन्तरिलाई आयुर्वेद चिकित्सा क्षेत्रका संस्थापक मानिन्छ ।

धन्वन्तरि जयन्तीका अवसरमा आज सिंहदरबार वैद्यखाना, आयुर्वेद अस्पताल नरदेवी, आयुर्वेद क्याम्पस कीर्तिपुर, नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयको आयुर्वेद क्याम्पस दाड, जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लिमिटेड कोटेश्वर र निजी क्षेत्रबाट खुलेका आयुर्वेद अस्पतालमा समेत विविध कार्यक्रम गरी मनाउने गरिन्छ ।

त्यसैगरी, कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन आज सुन, चाँदी, तामा आदि धातुका नयाँ भाँडाकुँडा किनेर ल्याई घरमा पूजाआजा गरेमा लक्ष्मी स्थिर भई बस्छिन् भन्ने धार्मिक विश्वास छ । धनतेरससमेत भनिने आजका दिन सुन चाँदीको गहना किनेर ल्याउने प्रचलन छ ।