कुक आइल्याण्डको सफलताको कथा, कसरी बन्यो विकसित मुलुक ?
सारांश
- ‘कुक आइल्याण्ड’ प्रशान्त महासागरमा रहेका पन्ध्रवटा टापुहरु मिलेर बनेको एक मुलुक हो ।
- कुक आइल्याण्डले आफ्नो बलियो छिमेकी राष्ट्र न्यूजील्याण्डसँग ‘खुल्ला सम्बन्ध’ सन्धि गरेको छ ।
- यसको अर्थ यो मुलुक स्वशासित भएपनि यहाँका नागरिकले चाहेमा न्युजील्याण्डको नागरिकता पाउन सक्ने ब्यवस्था कायम छ ।
‘कुक आइल्याण्ड’ प्रशान्त महासागरमा रहेका पन्ध्रवटा टापुहरु मिलेर बनेको एक मुलुक हो । कुक आइल्याण्डले आफ्नो बलियो छिमेकी राष्ट्र न्यूजील्याण्डसँग ‘खुल्ला सम्बन्ध’ सन्धि गरेको छ । यसको अर्थ यो मुलुक स्वशासित भएपनि यहाँका नागरिकले चाहेमा न्युजील्याण्डको नागरिकता पाउन सक्ने ब्यवस्था कायम छ । यो मुलुकले न्युजील्याण्डबाट वार्षिक रुपमा २ करोड पचास लाख न्युजील्याण्ड डलर अनुदान पनि पाउँछ । यो क्षेत्रबाट ‘विकसित’ मुलुकको सूचिमा स्तरोन्नति हुने ‘कुक आइल्याण्ड’ पहिलो मुलुक हो ।
कुनै पनि मुलुक विकसित मुलुकको श्रेणीमा पुग्दा खुसी हुन पर्ने हो तर, यसले दुरावस्था निम्त्याउँछ कि भनेर केही सरकारी पदाधिकारीहरु भने चिन्तित रहेका छन् । अघिल्लो दशक कुक आइल्याण्डले आर्थिक रुपमा उलेख्य सफलता हासिल ग¥यो । एशियाली विकास बैंक अनुसार यसले छ बर्ष लगातार उच्च आर्थिक बृद्धी हासिल ग¥यो । सरकारले हवाई भाडामा दिएको सहुलियतबाट आकर्षित भएर अघिल्लो वर्ष १ लाख ५० हजारभन्दा बढी पर्यटकहरुले यो टापूको भ्रमण गरे । यस अतिरिक्त माछापालनको कुशल व्यवस्थापनबाट राम्रो आय पनि भयो । यस्ता प्रगतिले गर्दा यो सानो राष्ट्र ‘विकासोन्मुख’बाट ‘विकसित’ कहलिन योग्य बनेको छ । तर त्यहाँको सरकार यो खबरले खुसी देखिँदैन । परराष्ट्र सचिव टेपरु हेरमान मुलुकको आर्थिक हैसियतमा परिवर्तन चिन्ताजनक रहेको बताउँछन् ।
कुक आइल्याण्डको आधा जनसंख्या मुख्य टापु रारोटोन्गामा बस्छन् र बाँकी जनसंख्या अन्य फराकिलो भूभागमा छरिएका छन् । यो राष्ट्रका टापुहरु २० लाख वर्ग किलोमिटरमा फैलिएका छन् । यो टापूको ९९ दशमलब नौ–नौ प्रतिशत भाग समूद्र पर्छ । कुनै टापूमा त सयभन्दा कम मान्छे मात्र बस्छन् र तिनीहरु अझै माछा मार्ने र निर्वाहमुखी खेतीमा आधारित परम्परागत जीवन जीउँछन् । वित्तमन्त्री मार्क ब्राउनले कुक आइल्याण्ड सम्पन्न राष्ट्रमा स्तरोन्नती हुने खबरमा टापूबासीले मिश्रित प्रतिक्रया दिएको बताए । केहीले हामीले हासिल गरेको उलेख्य उपलब्धिमा खुसी व्यक्त गरेका छन् । तर धेरै नागरिक परिवर्तित हैसियतले अबका दिनमा यो मुलुकले पाउने अनुदानमा के फरक ल्याउँछ भन्नेमा सशंकित छन् ।
ब्राउनले यो परिवर्तनले उनको मुलुक राष्ट्रसंघबाट लगानीका लागि योग्य नहुने बताए । उनले सरकारले भने क्षेत्रिय दाताराष्ट्रहरु न्युजील्याण्ड र अष्टे«लियासँग तिनले के कस्ता सहयोग निरन्तरता दिन सक्छन् भनेर वार्ता चलाइसकेको बताए । हुनत कुकु आइल्याण्ड २०१८ को अन्त्यसम्म आधिकारिक रुपमा सम्पन्न राष्ट्रको घोषणा हुने छैन ।
प्रतिक्रिया