मोदी तत्काल नेपाल नआउने तर भुटान जाने

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र दामोदर दास मोदी तत्काल नेपाल भ्रमणमा नआउने भएका छन् । मोदीको नेपाल भ्रमणका लागि कुटनीतिक पहल भएपनि तत्काल नआउने भएका हुन् ।

नयाँ दिल्लीस्थित विश्वस्त स्रोतका अनुसार मोदीको साटो भारतीय विदेशमन्त्री सुव्रमण्यम जयशंकर नेपाल भ्रमणमा आउनेछन् । भदौमा मोदी नेपाल आउने चर्चा चलिरहेको थियो ।

मोदी भुटान भ्रमणमा जाने र त्यसपछि नेपाल आउने सम्भावना औल्याइएपनि नआउने संकेत भारतीय विदेश मन्त्रालयका अधिकारीहरुले गरिसकेका छन् । भारतका लागि नेपालका राजदूत निलाम्बर आचार्यले भ्रमणका लागि कुटनीतिक पहल गरेपनि अझै समय लाग्ने देखिएको हो ।

नेपाल भारत प्रबुद्ध समूह इपीजीको प्रतिवेदन नबुझेको र केही महत्वपूर्ण विषय टुंगोमा नपुगेकाले तयारी भइनसकेकोले मोदीको भ्रमण नहुने भएको हो । भारतले कतिपय विषयमा नेपाललाई धारणा लिएर आउन भन्दै आएको छ । यसले पनि महत्वपूर्ण विषयहरु टुंगोमा पुग्न सकेको छैन ।

स्रोतका अनुसार ठूला जलविद्युत आयोजना र दुई देशबीच रहेका केही समस्याहरुमा भारतले नेपालको औपचारिक प्रस्ताव माग्दै आएको छ । विशेषगरी पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजनामा कुरा मिलिरहेको छैन । महाकाली सन्धीको अढाई दशकपछि पनि कार्यान्वयन अगाडि बढेको छैन । यसमा भारतले नेपालको प्रस्ताव नआइरहेको बताउँदै आएको छ ।

मोदीको भ्रमण अघि भारतले नेपालसँग केही महत्वपूर्ण विषयमा टुंगोमा पुग्न चाहेको बुझिएको छ । पहिलो कार्यकालमा चारपटक नेपाल भ्रमण गरिसकेका भारतीय प्रधानमन्त्रीबाट यसपटक भ्रमणको चासो नदेखिनुलाई गम्भीरताका साथ लिइएको छ ।

पहिलो कार्यकालमा मोदीले भुटानपछि नेपाललाई दोस्रो गन्तव्य बनाएका थिए । उनले धार्मिक र सांस्कृतिक भ्रमण गर्दै पशुपतिनाथ र मुक्तिनाथको दर्शन समेत गरेका थिए । मोदी लुम्बिनी जाने चर्चा चलेको थियो ।

बालुवाटार जग्गा प्रकरणमा मुछिएका श्रेष्ठले गरे आत्महत्या, शंकास्पद भन्दै छानविन सुरु
बालुवाटारको ललिता निवास जग्गा प्रकरणमा मुछिएका पूर्वनायब सुब्बा युक्तप्रसाद श्रेष्ठले आत्महत्या गरेका छन् । काठमाण्डौको माछापोखरीस्थित हिमालय सिटी सपिङ सेन्टरको ८ औं तलाबाट हामफालेर श्रेष्ठले आत्महत्या गरेका हुन् । हामफालेर घाइते भएका श्रेष्ठलाई तत्काल पिपुल्स हस्पिटल लगिएको थियो । तर अस्पताल पुर्याउँदा उनको मृत्यु भइसकेको थियो ।

नेपाली कांग्रेस पर्वतका सचिवसमेत रहेका श्रेष्ठ विगतमा डिल्लीबजार मालपोत कार्यालयमा कार्यरत थिए । थिए त्यसबेला ललिता निवास जग्गा व्यक्तिको नाममा सार्न सहयोग गरेको आरोप उनीमाथि लागेको थियो ।

पछिल्ले समय अख्तियारले छानविनका क्रममा श्रेष्ठसँग बयान पनि लिएको थियो ।
अख्तियारले बयानमा बोलाएपछि श्रेष्ठ आफ्नो गृहजिल्ला पर्वत फर्केका थिएनन ।

२०२१ सालमै मुआब्जा दिएर अधिग्रहण गरिएको सरकारी जग्गा आर्थिक प्रलोभनमा परेर तत्कालिन भोगिधिकारीका नाममा कायम गर्न उनीसहित डिल्लीबजार मालपोत कार्यालयका कर्मचारीले नक्कली फाइल खडा गरेको आरोप छ ।

२०५८ सालमा सरकारी सेवाबाट अवकाश लिएका श्रेष्ठ त्यसपछि भने विभिन्न संघसंस्था हुँदै नेपाली कांग्रेससँग आवद्ध भएका थिए । २०४९ सालमा तत्कालिन प्रमुख मालपोत अधिकृत कलाधर देउजा लगायतको निर्देशनमा आफूले सरकारी जग्गा व्यक्तिका नाममा कायम गर्न फायल खडा गरेको बयान उनले अख्तियारलाई दिएका छन् ।

श्रेष्ठले आत्महत्या गरे वा संकास्पद मृत्यु भन्नेबारे प्रहरीले अनुसन्धान अघि बढाएको छ । श्रेष्ठको शव त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा राखिएको छ ।

स्कुल विभागको प्रमुखमा सहमति नजुटेपछि नेकपा सचिवालय बैठक स्थगित

काठमाडौं। सत्तारुढ दल नेकपाको स्कुल विभाग लगायत केन्द्रीय विभागको जिम्मेवारी टुंग्याउन आइतबार बस्ने भनिएको सचिवालय बैठक सोमबारसम्मका दिउँसो तीन बजे बस्ने गरी स्थगित भएको छ। यसअघि सचिवालय बैठक आइतबार दिउँसो तीन बजे प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा बस्ने तय भएको थियो। नेकपा प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले आइतबार बस्ने भनिएको सचिवालय बैठक सोमबार दिसँसो तीन बजे बस्ने जानकारी दिए।

प्रवक्ता श्रेष्ठले ट्विट गर्दै सचिवालय बैठक सोमबार तीन बजे बस्ने जनाएका हुन्। नेकपाका कुल ३२ विभागमध्ये पूर्व एमालेले १८ र पूर्व माओवादीले १४ वटा विभाग लिने सहमति भइसकेको छ। तर पूर्व एमालेको भागमा परेको स्कुल विभागका विषयमा विवाद उत्पन्न भएपछि एकता प्रक्रिया नै अवरुद्ध भएको छ। स्कुल विभागको प्रमुख सचिवालय सदस्य ईश्वर पोखरेललाई बनाउने तयारी गरिएपछि प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले पनि दाबी गरेका छन्।

पूर्व माओवादीले स्कुल विभागमा पोखरेललाई स्वीकार गर्न नसकिने अडान राखेको छ। अन्य महत्वपूर्ण विभाग संगठन विभागमा सचिवालय सदस्य बामदेव गौतम, विदेश विभाग प्रमुखमा वरिष्ठ नेता माधव नेपाललाई दिने सहमति भइसकेको छ। स्कुल विभागको नेतृतवमा विवाद भएपछि सचिवालय बैठक दुई पटकसम्म स्थगित भइसकेको छ। स्कुल विभागको प्रमुखका विषयमा विवाद बढ्दै जाँदा स्थायी कमिटी सदस्य घनश्याम भुषाल र वेदुराम भुसालले पनि दाबी गरेका छन्। कम्युनिष्ट पार्टीमा स्कुल विभागलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ।

नेकपाको स्कुल विभागमा नारायणकाजी
सत्तारुढ दल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को महत्वपूर्ण मानिएको स्कुल विभागको नेतृत्व पार्टीका प्रवक्ता तथा प्रभावशाली नेता नारायणकाजी श्रेष्ठलाई दिईने तयारी भएको छ।

नेकपाका बरिष्ठ नेता एवम् पूर्व प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले पत्रकार ऋषि धमलालाई दिएको जानकारी अनुसार भोलि बस्ने सचिवालय बैठकले नेता श्रेष्ठलाई उक्त विभागको नेतृत्वको जिम्मेवारी दिनेछ ।

हिजोमात्रै अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड निवासमा बरिष्ठ नेताहरु झलनाथ खनाल, माधव कुमार नेपाल, वामदेव गौतम र नारायकाजी श्रेष्ठको गोप्य बैठक बसेको थियो । ओली पक्षधरले ईश्वर पोखरेललाई उक्त विभागको नेतृत्व दिनुपर्ने अडान राख्दै आएको थियो ।

नेपाल र भारत सम्बन्ध नयाँ आयाममा
नेपाल र भारतविच कुटनितिक सम्बन्धको बारेमा पटक–पटक कुरा उठ्दै आएको छ । भारतका लागि नेपालका राजदूतलाई भारतका शीर्ष तहले वेवास्ता गरेको गुनासोसमेत हुँदै आएको थियो ।

तर शुक्रबार राजदूत निलाम्बर आचार्यले भारतका विदेशमन्त्री एस जयशंकरलाई भेटेका छन् । यो भेटले नेपाल–भारतबीचको सम्बन्धमा कुनै समस्या नरहेको संकेत दिएको छ ।

भारतका लागि नेपाली राजदुत निलाम्बर आचार्य र भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरविच शुक्रबार भेटवार्ता भए । भेटमा नेपाल भारत सम्बन्धबारे बृहत् छलफल भएको दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासले जनाएको छ ।

त्यो संगै नेपाल–भारत प्रबुद्ध समुहले तयार पारेको इपिजि प्रतिवेदनका बारेमा समेत छलफल भयो । तयार भएको लामो समयसम्म पनि भारतका प्रधानमन्त्री मोदीले बुझेका छैनन् । कुटनीतिज्ञहरुले भने प्रतिवेदन बुझ्न ढिला गर्न नहुने सुझाब दिएका छन् ।

भारतका प्रधानमन्त्री मोदीले आफ्नो दोस्रो कार्यकालमा विदेशमन्त्री बनाएका एस.जयशंकर नेपालप्रति अनुदार छन् भन्ने टिप्पणी भइरहेको थियो । तर जयशंकरले राजदूत आचार्यलाई दिएको भेटपछि त्यो अनुमान पनि गलत सावित भएको छ ।

यद्यपी भेटलाई सार्थक बनाउनका लागि दुई देशबीच रहेका समस्या समाधानका लागि थप कुटनीतिक पहल गर्नुपर्ने पूर्वराजदूत उपाध्याय बताउँछन् । यता नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्नेमा उपाध्यायले जोड दिएका छन् ।

प्रधानमन्त्री भएपछि केपी ओली दुई पटक भारत भ्रमणमा गइसकेको छन् । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पनि नेपालप्रति अनुदार देखिएका छैनन् । दुई देशबीचका प्रधानमन्त्रीद्धय मोदी र ओलीबीच विभिन्न मुद्धामा टेलिफोन वार्ता हुने गरेको छ ।

नेपाल र भारतविच विगत देखिनै सम्बन्ध राम्रो भएकोले बेला बखत आएको केही सानातिना कुरालाई लिएर सम्बन्ध बिग्रियो भनेर शंका गर्न नहुने देखिन्छ ।

मेलम्ची खानेपानी आयोजना लथालिङ, सम्हाल्ने कोही भएनन्
साउन १२, काठमाण्डौ । नेपालको इतिहासकै सर्वाधिक चर्चित मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको मुख्य काम अहिले लथालिङ अवस्थामा ठप्प रहेको छ ।

गत पुस १ गतेबाट सीएमसी नामक इटालियन ठेकेदार कम्पनीले मेलम्चीको हेडवर्क्स तथा सुरुङ निर्माण कार्य छोडेर हिँडेपछि आयोजना अलपत्र परेको हो ।

बाँकी काम सम्पन्न गर्न सरकारले नयाँ प्रक्रिया सुरु गर्ने भनेको पनि धेरै भइसक्यो । तर उपलब्धि शुन्य छ ।

सरकारले २०७६ साल बैशाखदेखि काठमाडौंका ४० लाख जनसंङ्ख्यालाई मेलम्चीको पानी खुवाउने घोषणा गरेको थियो । तर, मलेम्ची बन्न सुरु भएको १८ बर्ष पूरा भईसक्दा पनि मेलम्चीको पानी काठमाडौ आउन सकेको छैन ।

सर्वा्धिक चासोको मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको ९० प्रतिशत काम सकिएको सरकारी दाबी छ । तर, मेलम्ची बनाउन चालू बर्षमा छुट्याएकोमध्ये असार २५ गतेसम्म ३० प्रतिशतमात्र भौतिक तथा वित्तिय प्रगति भएको छ ।

मेलम्चीलाई छुट्याएको कुल ७ अर्ब ६ करोडमध्ये २ अर्ब १७ करोडमात्रै खर्च भएको छ । मेलम्चीको माघसम्म पूजीगत खर्च ७ प्रतिशत थियो । मेलम्चीको पानी ल्याउन झन्डै २७ किलोमिटर लामो सुरुङ निर्माण गरिएको छ ।

इटालियन ठेकेदार कम्पनी सिएमसीले कामबाट हात झिकेपछि सरकार अप्ठ्यारोमा परेको मेलम्ची खानेपानी विकास समितिका प्रवक्ता सुर्यराज कंडेल बताउँछन् ।

बाँकी काम सम्पन्न गर्नका लागि सरकारले खासै चासो दिएको पाइदैन । आयोजनामा ठूलो रकम भ्रष्टाचार भएको हुनसक्ने भन्दै अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि छानविन गरिरहेको छ । नयाँ टेण्डर प्रक्रियामा पनि विवाद देखिएको छ ।

यता सर्वसाधारण भने अहिलेसम्म मेलम्ची खानेपानी नआउदा दिक्क भइसकेका छन् । सरकार र ठेकेदार कम्पनीको लापरबाही नै समस्याको मूख्य कारण भएको नागरिक बताउँछन् ।

सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची मुहान क्षेत्र रहेको मेलम्चीले पाच चरणमा गरी काठमाडौ उपत्यकाका ४० लाख जनतालाई खानेपानी उपलब्ध गराउने लक्ष्य लिएको छ । आर्थिक वर्ष २०५८ देखि सुरु भई २०६४÷६५ मा सम्पन्न गर्ने भनिएको थियो ।

चौथो पटक संशोधन गरी २०७४ असोजमा सक्ने भनिएको थियो । ९० प्रतिशत काम सम्पन्न भएको सरकारी दाबी रहदा सम्पन्न हुने अझै टुंगो छैन ।