नेपालमा आजदेखि मुलुकी ऐनको सट्टामा नयाँ कानुन शुरु

काठमाडौं । आजदेखि नेपालमा नयाँ कानुन शुरु हुँदैछ । एक सय ६५ वर्ष पुरानो मुलुकी ऐन पुनःस्थापित गर्दै मुलुकी फौजदारी र देवानी संहितासहित पाँचवटा कानुन एकसाथ लागू हुँदै छन्। मुलुकी अपराध संहिता-२०७४, मुलुकी देवानी संहिता-२०७४, मुलुकी फौजदारी कार्यविविधि संहिता-२०७४, फौजदारी कसुर (सजाय निर्धारण तथा कार्यान्वयन) संहिता-२०७४ र मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिता-२०७४ आजदेखि एकसाथ लागू हुँदै छन्।

२०२० सालदेखि चल्तीमा रहेको मुलुकी ऐन ५५ वर्षपछि प्रतिस्थापन हुन लागेको हो। ‘मुलुकी देवानी संहिता, अपराध संहिता’ र ‘कार्यविधि’ कार्यान्वयनमा आएसँगै मुलुकी ऐन प्रतिस्थापन हुनेछ। १९१० सालमा जंगबहादुर राणाले बनाएको मुलुकी ऐन २०२० सालमा सुधार गरी कार्यान्वयनमा ल्याइएको थियो। जन्मदेखि मृत्युसम्मका सबै संस्कार समेटिएको मुलुकी ऐन परिवर्तन गरी नयाँ संहिता बनाइएको छ।

नयाँ कानुनमा पीडितलाई पीडकले क्षतिपूर्ति भराउनेसहितको व्यवस्था छ। साबिकमा व्यावहारिक कठिनाइ भइरहेका कानुनलाई समेत कानुन बनाएर समेटिएको छ। मुलुकी ऐनले समेट्न नसकेका व्यावहारिक विषयलाई परिभाषित गर्दै संहितामा उल्लेख गरिएको छ।

व्यवस्थापिका संसद्बाट पारित भई राष्ट्रपतिबाट २०७४ साल असोज ६ मा प्रमाणीकरण भएको थियो । सर्वोच्चका तत्कालीन न्यायाधीश खिलराज रेग्मीको संयोजकत्वमा देवानी र कल्याण श्रेष्ठको संयोजकत्वमा फौजदारी संहिता कार्यदल गठन गरी तय भएको बृहत् मस्यौदा बनाइएको थियो ।

साबिकको मुलुकी ऐनमा देवानी र फौजदारी विषय एकै ठाउँमा समावेश थियो। अहिले ती दुवै विषयलाई छुट्ट्याएर सजिलो हुनेगरी अलगअलग कार्यविधि कानुन बनाइएको छ। फौजदारी विषयलाई ‘फौजदारी संहिता’ र कार्यविधिमा, देवानी कानुनसँग सम्बन्धित विषयवस्तुलाई ‘देवानी संहिता’ र कार्यविधिमा समेटिएको छ।

फौजदारी संहिताले मुलुकी ऐनले अपराध मानेका कुरा समेट्दै अन्य कानुनले अपराध मानेका विषयलाई एकै ठाउँमा राखेको सहन्यायाधिवक्ता सञ्जीवराज रेग्मीले बताए।