देवकोटाको ‘द्वन्द्वमा परेका बालबालिकाको जीवन र शिक्षा’ शोधपुस्तक सार्वजनिक

काठमाडौं । श्रीप्रसाद देवकोटाको ‘द्वन्द्वमा परेका बालबालिकाको जीवन र शिक्षा’ नामक शोधपुस्तक शनिबार सार्वजनिक भएको छ । एड्रोइट पब्लिसर,नयाँ दिल्ली यो पुस्तकको प्रकाशन गरेको हो ।

देवकोटाद्वारा लिखित उक्त शोधमा दश वर्षे जनयुद्ध र जनयुद्धले स्कुले बालबालिकाको शैक्षिक जीवनमा पारेको असरका बारेमा स्थलगत अनुसन्धान गरी त्यसको समधानका लागि आवश्यक सुझाब समेत दिने काम गरिएको छ ।

लेखकले यस पुस्तकमा विशेषतः द्वन्द्व र बालबालिकासम्बन्धी जे जति सन्धिहरु भएतापनि दशवर्षे जनयुद्धमा राज्य र बिद्रोही शक्ति तत्कालिन नेकपा (माओवादीबाट मानव अधिकारसम्बन्धी) अन्तर्राट्रिष्य सन्धिहरुको चरम उलंघन गरेको पाइएको बताउँदै त्यसका करण हजारौँ बालबालिकाको शिक्षाकमा गम्भीर असर परेको उल्लेख गरेका छन् ।

यस शोध पुस्तकमा देवकोटाले सन् १९९६ देखि २००६ सम्म १८ वर्ष नपुगेका स्कुले बालबालिकाहरुको जनयुद्धले उक्त समयमा पारेको शैक्षिक असर र शान्ति प्रक्रिया पश्चात् उनीहरुको जीवनशैलीका बारेमा अनुसन्धान गरेका छन् ।

पुस्तकमा गरिबी, राजनैतिक उत्प्रेरणा, अभिभावकको पेशा तथा राज्य र बिद्रोही शक्तिको यातना नै स्कुले बालबालिकाको शैक्षिक जीवनको मुख्य अबरोधका कारण भएको उल्लेख गरिएको छ ।

विविध कारणले केही बालबालिकाहरु प्रत्यक्षरुपमा लडाकुको रुपमा जनयुद्धमा सहभागी भएको त कोही जनयुद्दमा अभिभाबकको मृत्युकै कारण शिक्षाबाट बञ्चित रहेको बताउँदै शान्ति प्रक्रियापश्चात् राज्य र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगी संस्थाहरुमार्फत सामाजिक पुर्नस्थापनाका लागि केही कार्यक्रमहरु संचालन गरिएको भए पनि ती प्रयाप्त नभएको र ती प्रयासले पीडित बलबालिकाहरुलाई सामाजिक समायोजनमा कुनै राहात प्रदान नगरेको लेखकको निष्कर्ष छ ।

लेखकका अनुसार, जनयुद्धकालीन समयमा शैक्षिक अवसरबाट बन्चित बालबालिकाहरु शान्ति प्रक्रियापश्चात् थप समाजिक बिभेद, गरिबी र घृणाका पात्रहरु बनेका छन् ।

सामाजिक समायोजनका क्रममा उनीहरु कतै अयोग्य लडाकु त कतै सामाजिक अपराधीको रुपमा बहिष्कृत छन् । लेखकले पीडित बालबालिकाको आवश्यकता भन्दा पनि द्वन्द्वरत देशहरुले सामजिकीकरणमा प्रयोग गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवलाई जबरजस्त प्रयोग गर्न खोजेका कारण सही रुपमा समायोजन हुन नसकेको उल्लेख गरेका छन् ।

त्यसकारण राज्यले पीडितहरुको खास समस्याको पहिचान गरी उनीहरुकै आवश्यकता अनुरुपका पुनःस्थापनाका कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरिनुपर्ने लेखकको मत रहेको छ ।

द्वन्द्वका कारण शिक्षाको अवसरबाट बन्चित बालबालिकाहरुलाई पुनः औपचारिक शिक्षामा जोड दिनुभन्दा प्राविधिक तथा व्यवसायिक शिक्षामा जोड दिनुपर्ने सुझाब लेखकले पेस गरेका छन् ।