हात, खुट्टा र मुखका रोग, रोग–विषयक विशेषताहरू,सर्ने माध्यम,रोकथाम..

संक्रमण कारक
हात, खुट्टा र मुख सम्बन्धी रोग (HFMD)बालबालिकामा देखापर्ने एक साधारण रोग हो जुन कक्साकिइभाइरस
(coxsackieviruses)र Enterovirus 71 (EV71) जस्ता इन्टेरोभाइरसहरूद्वारा हुन्छ । EV71संक्रमण विशेष किसिमको सरोकारको विषय हो किनकी यसले गम्भीर प्रकोप (जस्तै भाइरल मष्तिक ज्वरो, इन्सेफलाइटिस, प्यारालाइसिस जस्तो पोलियो रोग) र मृत्यु पनि निम्त्याउन सक्छ । हङकङमा HFMD को साधारतया उत्कर्ष मौसम प्रारम्भिक वर्षायामदेखि शरद ऋतुसम्म र, हलका मौसम जाडोयाम हो।
रोग–विषयक विशेषताहरू
यो रोग खास गरि आफैंमा सीमित हुन्छ र 7 – 10 दिनमा निको हुन्छ । यो प्रायःज्वरो, खाना अरूचि, थकान, र कण्ठनलीमा घाउबाट शुरू हुन्छ । ज्वरो आएकोएक वा दुई दिनपछि, मुखमा दुख्ने घाउहरूको विकास हुन्छ । तिनीहरू सानो रातो दागबाट शुरू हुन्छन्जुन फोका बन्छ र त्यसपछि प्रायःअल्सर बन्छ । तिनीहरू सधै जिब्रो, गिंजा र गालाको भित्रपट्टी देखिन्छन्। छालामा
नचिलाउने र केही फोकाहरू सहित दागहरू पनि हुनसक्छ । दाग प्रायः हातहरूको हत्केलामा र खुट्टाको पैतालामा देखिन्छ;यो नितम्ब र जनेन्द्रीयमा पनि देखिन सक्छ । HFMD e भएका व्यक्तिहरूमा लक्षणहरू देखा नपर्नसक्छ, वा रातो दागहरू वा मुखको अल्सर मात्र हुनसक्छ । यो रोग धेरैजसो बिरामी भएको पहिलो हप्ताको अवधिमा संक्रामक हुन्छ र केही हप्ताहरूका लागि दिसामा भाइरसहरू पेला पार्न सकिन्छ ।
संक्रमणले HFMD  गराएको विशेष भाइरसका लागि रोग प्रतिरक्षा (विरूद्धमा सुरक्षा) विकास गर्नेछ । यद्यपि, इन्टेरोभाइरस समूहको फरक सदस्यको कारण दोस्रो पटक ज्ँःम् को संक्रमण देखापर्न सक्नेछ ।
सर्ने माध्यम
यो रोग मुख्यतया सिंगान वा थुक तथा खकार, र्या ल, भेसिकलबाट निस्कने तरल पदार्थ वा बिरामीको दिसाको सम्पर्कमा
आएमा, वा संक्रमित वस्तुहरू छोएमा फैलिन्छ ।
उष्मायान अवधि
करिब 3 – 7 दिन ।
व्यवस्थापन
HFMD का विशेष औषधी उपचार छैन । बिरामीहरूले पर्याप्त मात्रामा पानी पिउनुपर्छ र पर्याप्त आराम गर्नुपर्छ, र मुखको अल्सरमा ज्वरो र दुखाइ कम गर्न लक्षणात्मक उपचार प्राप्त गर्न सक्नेछन्।

 रोग फैलिन नदिन सबै भेसिकलहरू सुख्खा नहुँदासम्म बिरामी बालबालिकालाई विद्यालय वा सामूहिक भेटघाटबाट टाढा । यदि  Enterovirus 71द्वारा संक्रमण भएको हो भने,
रोग निको भएको (यसको अर्थ ज्वरो र रातो दागहरू घटेका, र भेसिकलहरू सुख्खा हुनुपर्छ) थप २ हप्तापछिको समयसम्म बिरामीलाई घरमा नै बस्न सुझाव दिइन्छ ।

अभिभावकहरूले बच्चाको अवस्थालाई नजिकैबाट नियाल्नुपर्छ र यदि निरन्तर उच्च ज्वरो आएमा, सचेत अवस्थामा कमी आएमा वा सामान्य अवस्थामा गिरावट विकास भएमा तुरून्त चिकित्सक कहाँ लैजानुपर्छ ।
रोकथाम
यसको कुनै प्रभावकारी खोप छैन । राम्रो सरसफाई अभ्यासहरू रोकथामका मूलधार हुन्ः
राम्रो व्यक्तिगत सरसफाई गर्ने;
साबुन पानीले राम्रोसँग हात धुने विशेष गरि निम्न अवस्थामाः
नाक र मुख छुनु अघि ;
खाना खानु वा समात्नु अघि ;
छालामा छोएपछि ;
चर्पी प्रयोग गरिसकेपछि ;
श्वासप्रश्वास प्रक्रियाबाट हातहरू प्रदूषित हुँदा जस्तै खोकेपछि वा हाँच्छ्यू गरेपछि ;
डाइपर परिवर्तन गरेपछि वा माटोमा काम गरेपछि ;
खोक्दा वा हाँच्छ्यू गर्दा दुबै नाक र मुखलाई रूमाल वा टिसु पेपरले छोप्नुहोस्र टिसु पेपरलाई ढकन भएको फोहोर फाल्ने भाँडामा फाल्नुहोस्;
तौलिया र अन्य व्यक्तिहरू सामानहरू साझा नगर्नुहोस्;
फर्निचर, खेलौना र साधारणतया साझा गरिने सामानहरू जस्ता छोइएका सतहलाई 1:99 अनुपातमा पातलो बनाइएको घरेलु ब्लिच (5=25% ब्लिचको 1 भागलाई 99 भाग पानीमा मिसाउने) ले प्रायः सफा र संक्रमण रहित बनाउनुहोस्, 15-30 मिनेटसम्म राख्नुहोस्, र पानीले सफा गर्नुहोस्र सुख्खा राख्नुहोस्;
श्वासप्रश्वासबाट निस्कने फोहोर, वान्ता वा दिसापिसाब जस्ता स्वभाविक प्रदूषणलाई सफा गर्न फोहोर व्यवस्थापनयोग्य सोस्ने तौलिया प्रयोग गर्नुहोस्, र त्यसपछि 1:49 अनुपातमा पातलो बनाइएको घरेलु ब्लिच 5=25% ब्लिचको 1 भागलाई 49  भाग पानीमा मिसाउने) ले सतह र वरपरका क्षेत्रलाई संक्रमण रहित बनाउनुहोस्,
15-30 मिनेटसम्म राख्नुहोस्, र पानीले सफा गर्नुहोस्र सुख्खा राख्नुहोस्;
विद्यालय वा संस्थामा हात, खुट्टा र मुख सम्बन्धी रोगहरूको प्रकोप हुँदा सामूहिक क्रियाकलापहरू त्याग्नुहोस्। यस बाहेक, स्टाफ गतिविधिलाई कम गर्नुहोस्र सम्भव भएसम्म बालबालिकाको सोही समूहको स्याहार गर्न सोही समूहको स्टाफको व्यवस्था मिलाउनुहास्;र
संक्रमित व्यक्तिहरूसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क (जस्तै चुम्बन गर्ने, अंकमाल गर्ने) नगर्नुहोस्।