लालपुर्जा पाएपछि मोहीयानीका आँखामा खुसीको आँशु

सिन्धुपाल्चोक । मेलम्ची नगरपालिका १३, फटकशीलाकी कान्छीमाया डोटेलले बिहीबार एक समारोहकाबीच आफूले वर्षौदेखि खनजोत गर्दै आएको जमिनको लालपुर्जा पाइन् । फटकशीलाको फड्केश्वरमा आयोजित आलपुर्जा वितरण कार्यक्रममा प्रदेश नम्बर तीनका भूमिसुधार मन्त्री दावादोर्जेको हातबाट आफूले खनजोत गर्दै आएको जमिनको लालपुर्जा ग्रहण गर्दा उनको आँखामा खुसीको आँशु छचल्किएको थियो ।

‘पुस्तौदेखि खनजोत गर्र्दै आएको जग्गा हाम्रो नाममा हाम्रो थिएन । हामीलाई आफ्नै देशमा पनि दोस्रो दर्जाको नागरिकजस्तो लाग्थ्यो’ डोटेलले खुसी हुँदै भनिन्, ‘आज जग्गाको लालपुर्जा पाउँदा हामीलाई पनि यहीं देशको मान्छेजस्तो भएको छ ।’

‘गाउँमा रैकर जग्गा हुनेहरुको शान नै बेग्लै हुन्छ । हामीलाई हेपेर बोल्थे । अब त हामीले पनि जग्गाको लालपुर्जा पायौं । अब कसैले हेप्न सक्दैन ।’ उनले खुसी व्यक्त गरिन् । कान्छीमाया डाटेल मात्रै होइनन्, फटकशीलाका एक सय ३७ परिवारले बिहीबार आफूले खनजोत गर्दै आएको जमिनको लालपुर्जा पाए । र, उनीहरु यसैगरी खुसी भए ।

फटकशीलाका साडे चार सय भन्दा बढी परिवारका मानिसले पशुपति गुठीको नाममा रहेको जग्गा भोगचलन गर्दै आएका छन् । उनीहरुले आफ्नो रगत, पसिना त्यहींको माटोमा बगाएर माटोलाई उर्वर बनाएका छन् । तर, उनीहरुले पसिना बगाएको जग्गा काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिरको नाममा थियो । उनीहरुले कमाइ गरेर पशुपतिनाथलाई तिरो तिर्ने गरेका थिए ।

आफूले भोग चलन गरेको जग्गाको स्वामित्व नहुँदा त्यस क्षेत्रका नागरिकले औधि सास्तीको सामना गर्नुपरेको थियो । ‘न त जग्गा धीतो राख्न मिल्ने, न त किनबेच नै ।’ लालपुर्जा पाएपछि एक किसानले भने, ‘दुःख जति आफूले गर्यो, फाइदा अरुलाई । न त स्वामित्व नै आफ्नो थियो । अब चाहीं बल्ल आफूले दुख गरेको जमिन आफ्नो जस्तो लागेको छ ।’

जग्गाको लालपुर्जा नभएकै कारण त्यस क्षेत्रका भूकम्पपीडित नागरिकले कुनै पनि सरकारी अनुदान पाएका छैनन् । जसकारण उनीहरुले आवास पुनर्निर्माण समेत सुरु गर्न सकेका छैनन् । अब लालपुर्जा पाएपछि छिट्टै घर बनाउन थाल्ने उनीहरुको प्रतिक्रिया छ ।

समारोहमा लालपुर्जा वितरण गर्दै तीन नम्बर प्रदेशमा भूमिसुधार मन्त्री दावादोर्जे लामाले अब क्रमशः सबै गुठी जग्गालाई रैकर गरिने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेका छन् । भूमिसुधारसम्बन्धी कानुन बनाउने जिम्मा प्रदेशसभालाई भएको बताउँदै उनले भूमिको उचित व्यवस्थापनबिना मुलुकको समृद्धि असम्भव भएको बताए ।

त्यस्तै कार्यक्रममा तीन नम्बर प्रदेशसभाका सदस्य एवम् भूमि अधिकार आन्दोलनका अभियन्ता सरेश नेपालले भूमि व्यवस्थापनको मुद्दा वर्गीय भएको र ठूलो लडाईपछि फटकशीलाबासीलाई लालपुर्जा वितरण गर्न सकिने अवस्था आएको बताए । काठमाडौंको पशुपतिनाथ गरिब नभएको र त्यो पाल्ने जिम्मा फटकशीलाबासीको हुन नसक्ने भन्दै नेपालले लालपुर्जा पाउन बाँकी भएकालाई पनि छिट्टै लालपुर्जा उपलब्ध गराउने गरी आफूले पहल गर्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरे । त्यस्तै मेलम्ची नगरपालिकाका मेयर डम्बर अर्यालले पनि गुठीको जग्गा रैकर गर्न आफूले आफ्नो ठाउँबाट सक्दो पहल गर्ने बताए ।

कार्यक्रममा भूमिअधिकारको पक्षमा लड्दै र वकालत गर्दै आएकी भूमिअभियन्ता एवम् सीएसआरसीकी मेनेजर कल्पना कार्कीले आफूले खनजोत गर्दै आएको जमिनमा अरुको स्वामित्व स्विकार्य नहुने र त्यसका लागि आफूले निरन्तर संघर्ष गर्ने बचनबद्धता व्यक्त गरिन् ।