डेङ्गुविरुद्ध भारतको ऐतिहासिक कदम: जापानी खोप ‘क्युडेङ्गा’ लाई अनुमति, महामारी नियन्त्रणमा नयाँ आशा

दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा जनस्वास्थ्यको ठूलो चुनौतीका रूपमा रहेको डेङ्गु सङ्क्रमणलाई नियन्त्रण गर्न भारत सरकारले इतिहासमै पहिलोपटक जापानी औषधि कम्पनी टाकेडाद्वारा विकसित ‘क्युडेङ्गा’ खोपको प्रयोगलाई औपचारिक अनुमति दिएको छ । जलवायु परिवर्तन, तीव्र सहरीकरण र बढ्दो तापक्रमका कारण डेङ्गु भाइरसको महामारी तीव्र रूपमा फैलिरहेका बेला यस रोगविरुद्धको लडाइँमा यो निर्णयलाई एउटा ऐतिहासिक कदम मानिएको छ ।

भारतको केन्द्रीय औषधि मानक नियन्त्रण सङ्गठन (सीडीएससीओ) ले खोपको सुरक्षा र प्रभावकारिताको विस्तृत वैज्ञानिक मूल्याङ्कन गरेपछि स्वास्थ्य मन्त्रालयले यो स्वीकृति प्रदान गरेको हो । मन्त्रालयका अनुसार यो खोप ४ देखि ६० वर्ष उमेर समूहका नागरिकलाई तीन महिनाको अन्तरालमा दुई मात्रा (डोज) दिइनेछ, जसले डेङ्गु भाइरसका सबै चार प्रकार (सेरोटाइप) विरुद्ध बलियो सुरक्षा कवच प्रदान गर्नेछ ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) को पूर्वयोग्यता प्राप्त गरिसकेको यो खोप युरोपेली सङ्गठन, बेलायत र स्विट्जरल्यान्डसहित ४२ भन्दा बढी मुलुकमा सुरक्षित प्रमाणित भइसकेको छ । हालसम्म विश्वभर यसको दुई करोड ४० लाखभन्दा बढी मात्रा वितरण भइसकेको र कुनै गम्भीर स्वास्थ्य जटिलता नदेखिएको तथ्याङ्कले यो खोप महामारी नियन्त्रणका लागि निकै विश्वासिलो माध्यम बन्ने आधार देखाएको छ ।

भारतमा सन् २०२१ यता मात्रै १० लाखभन्दा बढी सङ्क्रमित हुनुका साथै १५ सयभन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको पृष्ठभूमिमा यो खोपको आयात र आपूर्ति बढाउन भारतीय कम्पनी बायोलोजिकल ईसँग सहकार्य समेत सुरु भइसकेको छ ।

यसैबीच भारतले आफ्नै देशमा विकास गरिरहेको र हाल अन्तिम चरणको क्लिनिकल परीक्षणमा रहेको ‘डेन्गीअल’ नामक खोपले सफलता पाएमा यो विश्वकै पहिलो एकल मात्रा (सिङ्गल डोज) डेङ्गु खोप बन्नेअपेक्षा गरिएको छ  । यी प्रविधि र वैज्ञानिक प्रयासहरूले आगामी दिनमा  डेङ्गु महामारीको जोखिम घटाउन र नागरिकको जीवन रक्षा गर्न नयाँ मार्ग प्रशस्त गर्ने विश्वास गरिएको छ ।