विकासको नाममा विनासः सीतापाइला सडक किनाराको हरियाली एकछिनमै उजाडियो

पहिले–पहिले रुखका नजिक मानिसहरुलाई बस्नका लागि चौताराहरु निर्माण गरिन्थ्यो । रुखका छेउछाउबाट सवारी साधनहरु चल्ने सडक विस्तार गर्न पाइन्नथ्यो । तर, अहिले नेपालका सहरमा हरियाली देख्न छाडिएको छ ।  हामी पूर्वाधार विकासको नाममा हरियाली माँस्छौं । उद्धाहरणको लागि– भारत छिमेकी मुलुक ।

हरियाली मास्ने हामी नेपालीहरुले भारतबाट केही सिक्ने हो कि ? किनकि भारतमा बिना अनुमति रुख काट्न पाइँदैन । जहाँ एउटा रुख काट्न अदालतको आदेश चाहिन्छ । भारत मात्र नभई चीन, अमेरिका, युएईलगायत प्रायः मुलुकहरुमा सम्बन्धित निकायको बिना अनुमति जथाभावी रुपमा रुख काट्न पाइदैन ।

यदि रुख काटेको खण्डमा व्यक्ति वा सम्बन्धित निकाय कारबाहीको दायरामा आइहाल्छन् ।  यो प्रसङ्ग यहाँ किन कोट्याइयो भने– केही दिनअघि काठमाडौँ उपत्यकास्थित सीतापाइला सडक किनारामा वर्षौं पहिले रोपिएका हरियाली सिसौका रुख सडक विस्तारको क्रममा काटिएको छ । नेपालमा तीव्र शहरीकरणसँगै जथाभावी रुख काट्ने प्रचलन बढ्दो रहेका बेला अन्य मुलुकहरुमा भने पुराना रुखहरुको संरक्षण गर्ने गरिन्छ ।

विशुद्ध काठको लोभमा सडक विभागले सितापाइला सडक किनारमा रहेका सिसौका रुख काटेको स्थानीयको आरोप छ ।  सडक विभागको निर्णयपछि मापदण्डबमोजिम जिल्ला वन अधिकृतको संयोजकत्वमा बनेको समितिको स्वीकृतिमा मात्र रुख काट्न पाइन्छ । बिना अनुमति स्थानीय तह, संङ्घसंस्था वा व्यक्तिले रुख काटेको खण्डमा सडक विभागले स्पष्टीकरण सोध्नुपर्छ ।

तर, सीतापाइला सडक किनारामा हरियाली रहेको सिसौका रुखहरु सडक विभाग आफैले काटेको छ । सडक विभागले स्थानीयसँग समन्वय नगरी सीतापाइला सडक किनारामा रहेको सिसौका रुखहरु आफ्नो मनखुसी काटेको बताइएको छ । धुवाँधुलो र अत्याधिक जनसङ्ख्याको चाप रहेको काठमाडौँ उपत्यकामा छिटफुट रुपमा मुस्किलले मात्र ठाउँ–ठाउँमा ठूला रुख देख्न सकिन्छ । त्यही पनि सडक विस्तारको नाममा हरियाली मास्दै हिँड्न सडक विभाग सक्रिय छ ।

प्लेन चढेको बेला आकाशबाट काठमाडौँ उपत्यकालाई नियालेर हेर्दा पूरै मरुभूमि देखिन्छ । यस्तो अवस्था रहेको काठमाडौँ उपत्यकाको सडक किनारामा रहेको रुखहरु झनै काट्दै जाने हो भने पछि विकराल अवस्था नआउला भन्न सकिन्न । ‘सडक विस्तारको नाममा सडक विभागले अलि–अलि भएको रुख सबै काटेर सिध्याउने भयो,’ स्वयम्भू भगवानपाउ घर भएका ३३ वर्षीय पुरुषोतमदास श्रेष्ठ भन्छन्, ‘सडक विभागको यस्तै मनपरी हो भने कुनदिन सिंहदरबार आसपासमा पछि रोपिएका साना रुखविरुवाहरु पनि काट्न बेर छैन ।’

‘जबसम्म रुख माटोमा अडिन्छ तबसम्म रुखलाई चलाउनुहुँदैन किनभने रुख हाम्रा सम्पत्ति हुन् । यी रुख देखेर बाहिरबाट पर्यटकहरु आउँछन् । नेपाल सरकारले पनि शहरका रुख काट्न प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ,’ श्रेष्ठले भने । नेपालमा सडक तथा अन्य भौतिक पूर्वाधार विकासको क्रममा हजारौं हेक्टरका वन र डाँडापाखा मासिएका छन् । पहाडी भेगमा त विकास भन्ने बित्तिक्कै डोजरले डाँडा फाँड्ने अनि बाटो विस्तार गर्ने भनी बुझन् थालिएकोे छ ।

२०७५ पुस १२ गते आइएमई नेपाल लिटरेचर फेस्टिवलमा फेवाताल वरपरका रुख सम्वन्धित निकायको अनुमति विना काटिएको भन्दै आयोजकले जरिवाना तिर्नुपरेको थियो ।
यस विषयमा सडक विभागका योजना तथा अनुगमन महाशाखाका उ.म.नि. शिवहरि सापकोटालाई सम्पर्क गर्न खोज्दा सम्पर्क हुन सकेन् ।