देशबाट बाहिरिने रकम बढेपछि बैंकमा पैसाको हाहाकार हुन्छ

– अनुप पौडेल

बैंकमा पुँजी अभाव हुने पनि दुई कारण मध्ये एक चक्रिय प्रभाव र अर्को वित्तिय संस्थाको चलाखी हो । चक्रिय प्रभावका कारण ब्याजदर कम भएको बेला डिपोजिट पनि कम हुन्छ, डिपोजिट कम भएको बेला लगानी कम हुन्छ ,लगानी कम भयो भने ब्याजदर बढ्न थाल्छ । ब्याजदर बढेपछि फेरि डिपोजिट बढ्छ । यस्तो खालको यो चक्रिय कारणले पनि बैंकमा कहिलेकाँही पुँजी अभाव हुन जान्छ।

यस्तै बैंक तथा वित्तिय संस्थाले आफ्नो सजिलो बाटो मात्र हेर्दै आए । सजिलो भएको ठाउँहरुमा उच्च लगानी गर्ने उनीहरुको चलाखी छ ।निक्षेप परिचालन गर्ने सन्दर्भमा विशेष खालको रणनीति नअपनाएको हुनाले पछिल्लो समय अप्ठ्यारो परिसकेपछि मात्र निक्षेप परिचालनका लागि बैंकहरुले अनेक किसिमका हतकण्डा अपनाउन थाले । यस्तो कुरामा राष्ट्र बैंकले पनि संवेदनशील भएर कदम चाल्नुपर्नेमा चुकिराखेको अवस्था छ ।

सेयर बजारलाई सबैभन्दा ठूलो समस्या बैंकको ब्याजदरले पारेको छ । अर्थमन्त्री खतिवडाले बिदेशी पुँजी ल्याएर तरलता समस्या समाधान गर्ने बताएका छन् । अहिले शोधानान्तर साढे ६ अर्ब रुपैयाँले घाटामा छ । देशबाट बाहिरिने रकम बढेपछि जहिलेपनि यहाँ बैंकमा पैसाको हाहाकार हुन्छ। यसलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिने अर्थमन्त्रीले घोषणा गरेका छन् ।

जसले बैंकमा पैसा जम्मा भइ ब्याजदरलाई घटाउने छ । यसको फाइदा सेयर बजारलाई नै हुने छ । अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा ठूला महत्व विश्वास र मान्छेको मनोविज्ञानले राख्छ । बजार व्याजदर र बैंकको तरलता समस्या समाधानमा तत्काल जानुपर्छ । यो समस्याको मुख्य कारण भनेको घरजग्गा र शेयरबजारमा भएको लगानीबाट सोचे अनुसारको प्रतिफल प्राप्त नहुनु र पुनर्चक्रम कमजोर हुनु एक दरिलो कारण हो । यो समस्यालार्इ व्याजदरमा परेको प्रभावले राहत पुग्नसक्छ ।

नयाँ सरकारका लागि मुख्य चुनौती भनेको आर्थिक उन्नती हो । आर्थिक उन्नतिका लागि धेरै चुनौतीहरु छन् । अहिले देशको आर्थिक अवस्था धरापमा छ, अबको मुख्य चुनौती भनेकाो पूँजीगत खर्च बढाउनु, उत्पादन, उत्पादकत्व बढाई पूँजी निर्माण गर्नु हो । त्यसको लागि पैसा होइन अहिले हाम्रो खर्च गर्ने क्षमता र काम गर्ने जाँगर बढाउनु जरूरी छ । समय सबैभन्दा ठूलो पूँजी भएकोले यसको सदुपयोग जरूरी छ । मान्छेको मर्मत संभार (मानवपूँजी विकास) गर्न जरूरी छ । औद्योगिक योगदान बढाउनुका साथै कृषिको औद्योगिक रुपान्तरण जरुरी छ । पैसा नभएरमात्र हाम्रो देशको अर्थतन्त्र पछाडि परेको होइन, खर्च गर्ने क्षमता नभएर, पुजीगत खर्चहरु गर्नुपर्ने ठाउँमा नगरेर या खर्च नभएर देश पछि परेको हो । विकास गर्ने क्षमता भएको भए सरकारले हरेक वर्ष छुट्याउने गरेको बिकास बजेट खर्च हुन नसकी किन बजेट फ्रिज हुने गरेको हो ।

(लेखक पौडेल, नेपालको वित्तिय विकास र आर्थिक बृद्धि सम्बन्धि पी एच डी स्कलर हुन्)