वाम गठबन्धन टिकाउनै समस्या

काठमाडौं, असोज २९ – १२ दिनअघि नेकपा एमाले, माओवादी केन्द्र र नयाँ शक्ति पार्टीले राष्ट्रिय सभागृहमा भव्य कायक्रम गरेर आगामी चुनावमा तालमेल र चुनावपछि पार्टी एकीकरण गर्ने घोषणा गरे । दसैँ लगत्तै अनपेक्षित रुपमा घोषणा भएको वाम तालमेलले नेपालको आन्तरिक राजनीतिक वृत्तमा मात्र नभइ छिमेकी देशसम्म हलचल ल्यायो । एमाले र माओवादी केन्द्रको तालमेलले नेपाली कांग्रेसलाई पनि चुनावमा गठबन्धन गर्नुपर्र्ने दबाब बढ्यो । लगत्तै कांग्रेसले पनि प्रजातान्त्रिक विचारधारा भएका दलहरुका बिचमा लोकतान्त्रिक गठबन्धन बनाउने घोषणा गर्यो । नेपाली कांग्रेस सहित अरु पाँच दल लोकतान्त्रिक गठबन्धन बनाएर चुनावमा जाने सहमति पनि गरे ।

प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा चुनाव नजिकिंदै जाँदा राजनीतिक दलले गठबन्धन बनाएर चुनावमा प्रतिष्पर्धा गर्ने तयारी गरिरहेका छन् । थ्रेसहोल्डको कारण अस्तित्व जोगाउन साना दललाई ठूला दलसँगको सहकार्य अनिवार्य छ । विघटित रुपान्तरिक संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने २९ दल आउँदो चुनावमा एक्लै प्रतिष्पर्धा गर्ने आँट गर्ने सकेका छैनन् । राष्ट्रिय पार्टी हुनका लागि प्रत्यक्ष चुनावमा एक सिट अनिवार्य जित्नैपर्ने भएका कारण साना दल चुनावमा एक्लै जान डराएका छन् ।

संविधानसभा चुनावमा प्रत्यक्षतर्फ चुनाव जित्ने दल ८ वटा मात्रै थिए । अरु समानुपातिक चुनावबाट प्रतिनिधित्व गरेका दल थिए । तर, अब पहिलोको जस्तो २३ हजार भोट ल्याउने पार्टीले समानुपातिकमा सिट कायम गर्ने अवस्था छैन । कम्तिमा सदर मतको तीन प्रतिशत भोट नल्याउने दल समानुपातिक सिट पाउने सूचीमै पदैनन् ।

अर्कोतर्फ राष्ट्रिय दल हुनका लागि समानुपातिकतर्फ तीन प्रतिशत र  प्रत्यक्षमा एक सिट जित्नैपर्ने कानुनी व्यवस्था छ । यसकारण पनि साना दललाई ठूला दलसँगको चुनावी सहकार्य अपरिहार्य छ । मुख्य दललाई पनि संघ र प्रदेशमा बहुमत ल्याएर पाँच वर्षसम्म सरकार चलाउने रहर र प्रतिस्पर्धा छ । यसकारण पनि मुख्य दल नै चुनावी तालमेल र एकीकरणसम्मको अभियानमा लागेका हुन् ।

‘नेपाली राजनीतिमा नहुने केही छैन’ दलका नेताले भन्दै आएको भनाई र हुँदै आएको राजनीतिक घटनाक्रम पनि यही नै हो । पछिल्लो समय दलले गरेको तालमेल र एकीकरणसम्मको घोषणा पनि यसैको उदाहरण हो । चर्चा एउटै कुराको थियो, तालमेल र एकीकरणको घोषणा कहिलेसम्मका लागि ? दल आफ्नो स्वार्थका लागि मात्रै तालमेल र एकीकरणको घोषणा गरेका हुन् वा साँच्चिकै देशका लागि ? यो आम नागरिकको प्रश्न थियो ।

नागरिकले लख काटेको एउटै उत्तर थियो, दलले आफ्नो स्वार्थका लागि जे पनि गर्छन्, वाम तालमेल पनि चुनाव सम्मका लागि हो एकीकरण हुनै सक्दैन । नागरिकको बुझाईलाई नयाँ शक्ति पार्टीले सहि साबित गरिदिएको छ । सशक्त पार्टी निर्माण र स्थायी सरकार बनाएर नेपालको विकासमा योगदान पुर्याउने घोषणा गरेर नेकपा एमालेको चुनाव चिन्ह सूर्यबाटै चुनाव लड्ने घोषणा गरेको नयाँ शक्ति पार्टी सिट बाँडफाँडमा कुरा नमिलेपछि वाम तालमेलबाटै बाहिरिने निर्णयमा पुगेको छ ।

लोकतान्त्रिक गठबन्धनमा पनि सिट बाँडफाँडको कुरा टाउको दुखाई भएको छ । तराईमा राम्रो अवस्थामा रहेको नेपाली कांग्रेस अनि तराई केन्द्रित राजनीति गरेका दल संघीय समाजवादी र राजपाले तराइमा कति सिट लिएर चुनाव लड्ने भन्ने कुरामा कुरा मिल्न सकेको छैन । लोकतान्त्रिक गठबन्धनमा सहभागी दलले कांग्रेसले सोचेको भन्दा धेरै सिटको दावी गरेपछि कांग्रेसभित्र तालमेल नै नगरी चुनावमा लड्नुपर्ने आवाज पनि उठेको छ ।

तराईका जिल्लामा मात्र ५५ सिट मागेपछि कार्यदल बनाएर सहकार्यको छलफलमा जुटेका दलबीच संवाद नै अवरुद्ध भएको छ । यसकारण लोकतान्त्रिक गठबन्धन धरापमा परिसकेको छ । लोकतान्त्रिक गठबन्धनमा सहभागी मधेश केन्द्रित संघीय समाजवादी र राजपाले पनि चुनावमा सहकार्य गर्ने भनेपछि लोकतान्त्रिक गठबन्धनको भविष्यमा प्रश्न उठेको हो ।

कम्युनिष्ट पार्टी भएपनि फरक विचारधारा बोकेका र तल्लो तहसम्म आफ्नो मुख्य प्रतिस्पर्धी सम्झने एमाले र माओवादी केन्द्रलाई मुख्य टाउको दुखाई उनीहरुका कार्यकता हुने धेरैले अनुमान लगाएका छन् । तर, नेकपा एमाले नेता रविन्द्र अधिकारी यो कुरा मान्न तयार हुनुहुन्न । ‘वाम तालमेल जुन तामझामका साथ भएको थियो यो अझै बलियो हुँदै गएको छ । भित्रभित्रै जग बलियो बनाउन गठबन्धन लागिपरेको छ’ उहाँले भन्नुभयो, ‘तालमेलको कुराले कार्यकर्तामा उत्साह थपिएको छ, यसलाई एकिकरणसम्म लानको लागि सबै लागिपरेका छौं । ’

नयाँ शक्ति पार्टीले भने आफूहरु गठबन्धनबाट नबाहिरिएको तर चुनावमा आफ्नै पार्टीको चुनाव चिन्ह आँखाबाट लड्ने संयोजक बाबुराम भटट्राईका स्वकीय सचिव विश्वदिप पाण्डेले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो ‘हामीहरु अहिले वाम गठबन्धनमा नै छौं, तर चुनावी तालमेलको सवालमा हामीले सबै पार्टीसँग खुल्ला गरेका छौ । जोसँग पनि हाम्रो चुनावी तालमेल हुन सक्छ ।’

वाम विश्लेषक श्याम श्रेष्ठका अनुसार दुई ठूला घटक शक्तिबिचको तालमेल र एकता आफैंमा चुनौतिपूर्ण छ । यो तालमेललाई लामो समयसम्म टिकाउनका लागि नेतृत्व लचकदार हुनुपर्ने उहाँको भनाइ छ  ।

‘दल एक ठाउँमा हुन नसक्नुको प्रमुख कारण बाँडफाँडमा चित्त नबुझनु नै हो, ठूलो शक्तिले सानोलाई माया देखाउने र सानोले ठूलो शक्तिको सम्मान गरेर फराकिलो छाती पार्न सके तालमेल एकतासम्म पुग्न सक्छ, यसमा नेकपा एमालेको धेरै ठूलो हात देखिन्छ’ श्रेष्ठले भन्नुभयो ‘स्थानीय चुनावको ताजा परिणामलाई आधार मानेर माओवादी र एमालेले सिट बाँडफाँड गर्ने र आफनो छुट्टै स्थान खोजेको नयाँ शक्तिलाई पनि सम्मानजनक ढंगले साथमा लिएर अगाडि बढन सके यो तालमेल एकतामा परिणत हुनसक्छ ।’